Giresun Adası, Doğu Karadeniz kıyısının yaklaşık 1,6 kilometre açığında yer alan, yaklaşık 40.000 metrekarelik yüzölçümüyle Karadeniz’in Doğu Karadeniz kıyılarındaki tek yaşanabilir adasıdır. Antik çağ kaynaklarında Aretias, Areonesos (Savaş Tanrısı Ares’in Adası) ve Khalkeritis adlarıyla anılan ada, binlerce yıllık arkeolojik kalıntıları ve mitolojik efsaneleriyle Giresun tarihinin en önemli simgelerinden biridir.
Mitolojide Giresun Adası: Amazonlar ve Altın Post
- Savaşçı Amazonların Tapınağı: Antik Yunan mitolojisine göre Thermodon (Terme) ve Kerasous (Giresun) hattında hüküm süren savaşçı kadın topluluğu Amazonlar, savaş tanrısı Ares adına bu adada siyah bir taştan oluşan açık hava tapınağı inşa etmiş ve sefere çıkmadan önce burada kurbanlar sunmuştur.
- Argonautlar ve Altın Post Efsanesi: Rodoslu Apollonios’un Argonautika destanına göre Yunan kahraman İason ve Argonautlar, Kolhis’teki (Gürcistan) Altın Post’u aramak üzere Argo gemisiyle Karadeniz’e açıldıklarında Giresun Adası’na uğramış; adayı koruyan Stymphalos kuşlarıyla mücadele ettikten sonra adada konaklamışlardır.
- Ksenofon’un Kayıtları: MÖ 400 yılında bölgeden geçen tarihçi Ksenofon (Anabasis), Kerasous (Giresun) açıklarındaki bu adanın denizciler için önemli bir sığınak ve kutsal nokta olduğunu aktarır.
Arkeolojik Kalıntılar ve Tarihi Yapılar
Giresun Adası yalnızca mitolojik anlatılarla değil, yüzey ve kazı araştırmalarıyla ortaya çıkarılan çok katmanlı arkeolojik mirasıyla da öne çıkar:
- Sur Duvarları ve Gözetleme Kuleleri: Ada çevresini kuşatan savunma surlarının temelleri Helenistik ve Roma dönemlerine uzanmakta, Orta Çağ Bizans döneminde onarılarak kullanıldığı görülmektedir.
- Manastır ve Şapel Kalıntıları: Bizans döneminde (özellikle Trabzon İmparatorluğu çağında) adada inşa edilmiş kilise, şapel ve manastır kompleksine ait yapı kalıntıları ile sarnıçlar günümüze ulaşmıştır.
- Pithoslar (Büyük Erzak Küpleri): Adada yapılan bilimsel kazılarda şarap ve zeytinyağı depolamakta kullanılan çok sayıda dev toprak küp (pithos) ve mezar kalıntısı tespit edilmiştir.
Hamza Taşı ve Uluslararası Aksu Festivali Geleneği
Adanın doğu kıyısında yer alan ve antik çağda Amazonların tapınak taşı olarak kabul edilen büyük kaya kütlesi, halk arasında Hamza Taşı adıyla bilinir. Yüzyıllardır her yıl 20 Mayıs (Rumi 7 Mayıs) tarihinde düzenlenen geleneksel Mayıs Yedisi / Uluslararası Giresun Aksu Festivali kapsamında kayıklarla adaya geçilerek Hamza Taşı’nın etrafında üç kez dönülür; bu ritüel bereket, sağlık ve baharın gelişini simgeler.
Doğal Yapısı ve Koruma Statüsü
İkinci derece arkeolojik ve doğal sit alanı olarak koruma altında bulunan Giresun Adası; karabatak ve martı gibi deniz kuşlarının doğal üreme alanı olmasının yanı sıra Akdeniz defnesi ve yabani asma gibi 70’in üzerinde bitki türüne ev sahipliği yapmaktadır.